Negatief advies over duurzaam inkopen

11-01-2011 | Het beleid rond duurzaam inkopen moet totaal anders

Het werken met duurzaamheidscriteria helpt niet echt en remt innovaties, vindt Actal. “Wij adviseren het inkoopbeleid niet op grond van de duurzaamheidscriteria voort te zetten als niet vaststaat dat dit voor de betrokken sector bijdraagt aan daadwerkelijke verduurzaming”, schrijft het Adviescollege toetsing administratieve lasten (Actal) in zijn advies aan staatssecretaris Joop Atsma (Infrastructuur en Milieu). Mede op basis van onderzoek door KPMG concludeert het college dat de keuze voor duurzaamheidscriteria het bedrijfsleven destijds heeft opgezadeld met hoge lasten. Bovendien bestaat grote onzekerheid of het instrument de doelstellingen voor duurzaamheid dichterbij brengt. Bovendien leidt deze manier van werken tot hoge kosten. De overheid becijferde toentertijd dat de lasten maximaal 169 miljoen euro per jaar zouden bedragen. Daar komen echter de inhoudelijke nalevingskosten bij. Alleen al voor de utiliteitsbouw bedragen die minimaal 125 en maximaal 375 miljoen euro. Het Actal ziet dat die kosten ook nog relatief minder zwaar zijn voor grote dan voor kleine bedrijven. In de praktijk werkt het beleid als een toetredingsbeperking voor mkb-bedrijven.
Overlap

Een deel van de kosten wordt veroorzaakt door een overlap tussen criteriadocumenten en bestaande wet- en regelgeving. Dat betekent in de praktijk dat ondernemers bij elke transactie met de overheid moeten aantonen dat zij zich aan de wet houden. Het Actal adviseert nu de productcriteria die gelijk zijn aan wettelijke regels, te schrappen. De criteriadocumenten zijn levende documenten die regelmatig worden aangepast. Dat vindt het Actal niet wenselijk. In de eerste plaats verhoudt dit zich lastig tot afschrijvingstermijnen van investeringen. Zo haalt in het KPMG-onderzoek een grote aannemer een voorbeeld aan van een onderaannemer die een bepaalde kraan wil aanschaffen, maar zich afvraagt of die over twee jaar nog aan de criteria voldoet. De hoofdaannemer wist daar uiteraard geen antwoord op.
Visie

Het Actal mist ook langere termijnvisie van de overheid waar bedrijven zich op kunnen richten. Ook dat is een gevolg van de keuze voor een productbeleid waarin de bedrijfsprocessen niet meetellen. Het college vindt dat als “de overheid een vergezicht schetst zoals gebruik van de CO2ladder”, dit veel beter aansluit op de bedrijfsprocessen van ondernemers. Utiliteitsbouwers vinden dan ook nog dat de bewijsvoering belastend en kostbaar is. Veel opdrachtgevers hanteren eigen manieren van uitvragen van bewijsmiddelen om aan te tonen dat bedrijven aan criteria voldoen. Ook worden vragen veel inkopers aan alle indieners bewijsmiddelen in plaats van een eigen verklaring. Alleen de winnaar moet de bewijsmiddelen verstrekken. Dat scheelt ook lasten, vindt Actal. Een belangrijk nadeel van de huidige manier van werken is dat innovatie nauwelijks kansen krijgt. De criteria bieden zeer beperkt ruimte voor echte innovatie, omdat de oplossing praktisch vastligt. Daardoor kunnen bedrijven zich niet onderscheiden. Ook weten zij niet of nauwelijks in welke richting ze moeten innoveren.